Przegląd kotłów olejowych być może przekonał niejednego inwestora do zastosowania czystego paliwa, jakim jest olej opałowy. Konieczność ciągłego dopływu paliwa w czasie sezonu grzewczego wymusza jednak magazynowanie go w specjalnie przeznaczonych do tego zbiornikach.

Zbiorniki z olejem opałowym mo­gą znajdować się w budynku lub na zewnątrz: na powierzchni ziemi (na­ziemne) lub pod powierzchnią grun­tu (podziemne).

Pomieszczenia służące do magazy­nowania paliwa powinny być zapro­jektowane – zgodnie z prawem bu­dowlanym – przez osobę mającą od­powiednie uprawnienia. Olej opałowy jest palną substancją płynną, klasy bezpieczeństwa A III, muszą więc być spełnione określone warunki jego ma­gazynowania.

Wielkość zbiornika zależy od zapo­trzebowania na ciepło do celów grzew­czych i przygotowania ciepłej wody użytkowej (w wypadku kotłów dwu-funkcyjnych). Zwykle wielkość zbior­nika jest dostosowana do rocznego zapotrzebowania oleju, co pozwala na jednorazowe zamówienie dosta­wy u dystrybutora paliwa. Może się jednak zdarzyć, że tak dobrany zbior­nik jest zbyt duży, aby zmieścił się w przeznaczonym do tego miejscu. Należy wówczas zastosować zbior­nik mniejszej pojemności, co spowo­duje zwiększenie liczby dostaw.

Na przykład dla domu o powierzch­ni 150 m2, w którym kocioł olejowy spełnia jedynie funkcję grzewczą, rocz­ne zapotrzebowanie oleju wynosi:

  • gdy dom ma złą izolację cieplną (straty ciepła rzędu 150 W/m2) – oko­ło 4400 l/rok,
  • gdy dom ma dobrą izolację ciepl­ną (straty ciepła 100 W/m2) – około 3000 l/rok,
  • gdy izolacja cieplna domu jest bardzo dobra (straty ciepła 70 W/m2) -około 2100 l/rok.

Na rynku polskim dostępne są zbiorniki stalowe i z tworzyw sztucz­nych. Mogą być one jedno- lub dwuściankowe, o dużej (powyżej 3 m3) lub małej (0,6 m3) pojemności jed­nostkowej. Zbiorniki dwuściankowe mogą być wykonane całkowicie ze stali lub zbiornik wewnętrzny z two­rzywa sztucznego.

Zbiorniki z tworzyw sztucznych ma­ją najczęściej pojemność od 600 do 3000 litrów. Istnieje możliwość mon­towania ich w baterie (zespoły połą­czonych ze sobą zbiorników), co umożliwia składowanie większej ilości paliwa. Zbiorniki z tworzyw sztucz­nych ze względu na swoje wymiary mogą być montowane w składzie opa­łu nawet o utrudnionym dostępie.

Zbiorniki stalowe montuje się głównie na zewnątrz budynku, jako naziemne lub podziemne. Wykony­wane muszą być zgodnie z projektem technicznym dla danego zapotrzebo­wania oleju i warunków posadowie­nia. Dostępne są także produkowane seryjnie zbiorniki stalowe, których sposób zabudowy określa producent.

Decydując się na określony typ zbiornika należy wymagać od do­stawcy dokumentu dopuszczenia go do stosowania oraz pozytywnej opi­nii straży pożarnej (np. Izby Rzeczo­znawców Stowarzyszenia Inżynierów i Techników Pożarnictwa).

W nowym budownictwie i obiek­tach modernizowanych zbiorniki ole­ju umieszcza się zwykle w budynkach, są to głównie zbiorniki naziemne z two­rzywa sztucznego, łączone w baterie.

W budynkach starych przeważają stalowe zbiorniki podziemne lub naziemne – ustawione w wannach ochronnych obok kotłowni.

W zależności od usytuowania zbiorników, określone są odpowied­nie warunki ich projektowania i mon­tażu.

■ Zbiorniki naziemne

Są to obiekty wolno stojące, któ­re mogą znajdować się obok kotłow­ni, w piwnicach lub pomieszczeniach podziemnych.

Rozporządzenie ministra admini­stracji gospodarki terenowej i ochro­ny środowiska z dnia 3 lipca 1980 ro­ku (Dz. U. 17/80) określa wymagania przeciwpożarowe dotyczące pomiesz­czeń przeznaczonych do przechowy­wania oleju:

  • jeśli zbiornik paliwa znajduje się w budynku zaliczanym do kategorii „zagrożenia dla ludzi” należy oddzie­lić go od sąsiednich pomieszczeń ścia­nami i stropami wykonanymi w odpo­wiednich klasach przeciwpożarowych: dla ścian – klasa 4, dla stropów – 2;
  • drzwi składu paliwa muszą być przeciwpożarowe, samozamykające i otwierane na zewnątrz;
  • okna nie powinny dopuszczać
  • do nagrzewania się magazynu przez operujące promienie słoneczne oraz powinny być zabezpieczone przed możliwością zaproszenia ognia;
  • składy oleju nie mogą mieć bez­pośredniego połączenia z pomiesz­czeniami, w których może znajdować się otwarty ogień;
  • instalacja elektryczna i grzew­cza w magazynie oleju musi być wy­konana zgodnie z wymaganiami dla pomieszczeń zagrożonych niebezpie­czeństwem pożaru;
  • wentylacja nawiewno-wywiewna powinna stanowić oddzielny, nie połączony z wentylacją budynku sys­tem oraz zapewniać 8-10-krotną wy­mianę powietrza;
  • w pomieszczeniach magazyno­wych nie można budować studzienek kanalizacyjnych, montować przyborów sanitarnych połączonych z kanalizacją ogólnospławną, chyba że Si odpływ wyposażony jest w separator J3 cieczy palnych;
  • posadzka składu oleju musi być Hf wykonana z materiałów trudno palnych i nienasiąkliwych, aby ewentualny wyciek paliwa nie mógł się przedostawać do gruntu ani do sąsiednich pomieszczeń;
  • temperatura w tym pomieszcze­niu nie powinna przekroczyć granicz­nej wartości 40°C (olej opałowy jest cieczą III klasy, która może tworzyć mieszaniny wybuchowe podczas pod­grzania powyżej temperatury zapło­nu) i minimalnej (aby olej nie za­marzł).

Ze względu na bezpieczeństwo techniczne i pożarowe oraz wa­runki eksploatacyjne przyjmuje się, że dopuszczalna ilość oleju opało­wego magazynowanego w budyn­ku mieszkalnym może wynosić 5000 litrów.

 

Rozporządzenie określa także od­ległości zbiornika olejowego od ścian i stropów.

Przyjmuje się, że odległość zbior­nika od dwóch dostępnych ścian mu­si wynosić co najmniej 0,40 m, a od pozostałych – 0,25 m, od podłogi – 0,10 m, od sufitu – 0,60 m.

Niedopuszczalne jest, aby olej opa­łowy składowany był w takich miej­scach jak klatki schodowe, dachy, pod­dasza czy pomieszczenia przeznaczone do pracy.

Dystrybutor lub dostawca okre­ślonego typu zbiornika olejowego w instrukcji montażu i transportu określa zwykle szczegółowo sposób jego zabudowy.

Zbiorniki naziemne znajdujące się obok budynku muszą być tak usytu­owane, aby niemożliwe było ich uszkodzenie. Stąd też niedopuszczal­na jest ich lokalizacja w przejściach i przejazdach.

Zewnętrzne zbiorniki naziemne na­leży zabudowywać w wannie ochron­nej pojemności równej pojemności zbiornika, która w razie wycieku bę­dzie mogła odebrać całą ilość oleju.

W wypadku zastosowania dwuściankowego zbiornika stalowego wanna ochronna nie jest wymagana.

■ Zbiorniki podziemne

Mogą być całkowicie lub częścio­wo zagłębione w gruncie. Umieszcza się je zwykle obok kotłowni. Zabudo­wa tych zbiorników musi gwaranto­wać całkowity brak przecieków do gruntu i dlatego stosowane są głów­nie zbiorniki dwuściankowe.

Zbiorniki jednościankowe mogą być montowane pod warunkiem umieszczenia ich w ognioodpornej, szczelnej wannie ochronnej, której pojemność musi być równa pojem­ności zbiornika. Wanna taka, aby za­trzymała wyciekający olej nie może mieć odpływów i przepustów dla rur, a jej ściany muszą wytrzymać napór paliwa.

Stalowy zbiornik podziemny powi­nien być przykryty warstwą gruntu grubości od 0,3 m do 1,0 m (licząc od górnej powierzchni).

Grunt, w którym umieszczony jest zbiornik, musi być wystarczająco no­śny, gwarantujący równomierne uło­żenie ze spadkiem w kierunku przy­łącza do palnika kotła.

Koniecznym elementem zabudo­wy zbiornika całkowicie zagłębione­go w gruncie jest studzienka i otwór rewizyjny, do którego doprowadzo­ne będą przewody do napełniania i odpowietrzania.

■ Kontrola i badanie

Użytkownicy zbiorników olejo­wych mają obowiązek systematycznie je kontrolować. Ważne też jest prowa­dzenie dokumentacji dostaw paliwa.

Podczas eksploatacji zbiorników na ich dnie zbiera się osad i różnego rodzaju zanieczyszczenia, stąd zacho­

dzi konieczność ich okresowego czyszczenia (co 3-5 lat). Czyszczenie takie można wykonać za pomocą spe­cjalnej rury odwadniającej, zakoń­czonej zaślepką powyżej zbiornika, do której może być podłączona na przykład pompka skrzydełkowa. Mu­si być ono prowadzone pod specjal­nym nadzorem. Należy pamiętać przy tym o zachowaniu odpowiednich wa­runków przeciwpożarowych i BHP.

Magazyny oleju opałowego także powinny być poddawane okresowym badaniom, które wykonują służby straży pożarnej, jednostki inspekcji sanitarnej i ochrony środowiska oraz COBRTI „INSTAL”.

■ Przewody rurowe

Zbiornik olejowy połączony jest z palnikiem kotła jednym lub dwoma przewodami. W systemie jednorurowym stosuje się jedynie przewód zasi­lający, natomiast w dwururowym – zasilający i powrotny. Przewodem po­wrotnym odprowadzany jest ponow­nie do zbiornika nadmiar paliwa.

Całkowita szczelność przewodów zapewnia bezpieczną pracę instalacji olejowej. Konstrukcja przewodów musi gwarantować ich odporność na uszko­dzenia, a rozmieszczenie nie powinno utrudniać natychmiastowego stwier­dzenia nieszczelności. Mogą być wy­konane z miedzi, stali lub aluminium (średnica przewodów napowietrznych musi być większa niż 25 mm).

Instalację olejową, bez względu na sposób zabudowy zbiornika, należy poddać próbie ciśnieniowej i próbie funkcjonalności po skończonym mon­tażu. Próba funkcjonalności powin­na być prowadzona przy najwyż­szym ciśnieniu pracy i maksymalnym przepływie oleju. Obejmuje ona pal­nik olejowy, urządzenia sterownicze i zabezpieczające oraz przewody.

■ Sygnalizacja wycieków

Niebezpieczeństwo wycieku oleju z instalacji stwarza potencjalne zagro­żenie dla środowiska naturalnego. Dla­tego niezbędnym elementem każdej in­stalacji jest sygnalizacja nieszczelności układu. Wszystkie zbiorniki podziem­ne muszą być wyposażone w samo­czynne (akustyczne i optyczne) wskaź­niki wycieków. Zbiorniki naziemne dwuściankowe wymagają wskaźników z sygnalizacją optyczną.

Sygnalizator powinien się znajdo­wać w widocznym i łatwo dostępnym miejscu.

■ Wyposażenie zbiorników

Zbiorniki oleju opałowego powin­ny być zaopatrzone w różne systemy. Są to:

  • system napowietrzania i odpo­wietrzania, który zapobiega powsta­waniu nadciśnienia i podciśnienia,
  • system napełniania,
  • system poboru składowanego paliwa,
  • urządzenia zabezpieczające przed przepełnieniem.

Większość dostawców zapewnia zestawy zawierające te systemy prze­widziane dla pojedynczych zbiorni­ków oraz baterii.

Czujnik maksymalnego napełnienia odpowiedzialny jest za przeka­zywanie obsłudze cysterny dostar­czającej olej opałowy informacji o całkowitym napełnieniu zbiornika. Składa się on z sondy regulowanej długości, na końcu której zamonto­wany jest czujnik. Może być on stosowany tylko w cysternach wypo­sażonych w urządzenie nagrzewają­ce opornik znajdujący się na koń­cówce sondy, który odbiera impulsy prądowe określające całkowite na­pełnienie zbiornika.

W Polsce cysterny nie muszą mieć urządzenia współpracującego z czuj­nikiem maksymalnego napełnienia. Wymagane jest natomiast, aby na­pełnianie zbiornika odbywało się pod kontrolą osoby znajdującej się we­wnątrz składu opału. Zadaniem jej jest zasygnalizowanie napełnienia zbiornika.

Niemieckie przepisy nakazują sto­sowanie czujnika przy napełnianiu zbiorników zlokalizowanych na stałe i pojemności większej niż 1000 litrów.

Zbiorniki oleju opałowego mają określony stopień napełniania, który jest zależny od sposobu zabudowy składu. Dla zbiorników naziemnych i podziemnych usytuowanych około 0,8 m poniżej poziomu terenu sto­pień napełnienia wynosi 95 %, zaś dla pozostałych – 97 %.

■ Wskaźnik napełnienia

Koniecznym elementem wyposa­żenia każdego zbiornika i każdej ko­mory w zbiorniku podzielonym jest urządzenie wskazujące poziom napeł­nienia. W zbiornikach naziemnych, których ściany wykonane są z wystarczająco przezroczystego tworzywa wskaźniki takie nie są konieczne.

Wskaźniki napełnienia mogą być mechaniczne lub pneumatyczne. W zbiornikach naziemnych w kształ­cie cylindrycznym lub prostokątnym stosuje się zazwyczaj mechaniczne wskaźniki, zaś w podziemnych i na­ziemnych (dużych) – pneumatyczne.

Każdy producent powinien ozna­czyć na zbiorniku maksymalny po­ziom paliwa, a usytuowanie wskaźni­ków musi gwarantować łatwy odczyt.

■ Rurka obserwacyjna

Zbiornik powinien być tak wyko­nany, aby istniała możliwość spraw­dzenia poziomu oleju np. za pomocą głębokościomierza prętowego. Otwór obserwacyjny powinien być zamknię­ty, a jego otwarcie przez niepożąda­ne osoby – niemożliwe.

Armatura w instalacjach olejowych

Obejmuje: armaturę odcinającą, filtr oleju i zawór zwrotny zapobie­gający obniżaniu poziomu paliwa w przewodzie zasilającym podczas wyłączenia pompy palnika.

■ Filtr oleju

Wychwytuje zanieczyszczenia, cząst­ki rdzy i osady powstałe w czasie sta­rzenia się oleju. Zanieczyszczenia te powodują szybkie zużycie dyszy pal­nika lub pompy, dlatego też należy montować filtr na przewodzie ssą­cym (zasilającym).

Filtr składa się z pojemnika i wkła­du, który może być wykonany z filcu, spiekanego tworzywa sztucznego, spiekanego brązu lub tkaniny z sitem niklowym. Wkład filtra powinien być dobrany do warunków pracy instala­cji olejowej. Ważne jest, aby przed każdym sezonem grzewczym wkład filtra wymienić lub przeczyścić ole­jem opałowym lub środkiem czysz­czącym.

Jeśli zbiornik oleju znajduje się po­niżej palnika lub pompy podawczej, należy na przewodzie zasilającym za­montować ogranicznik przepływu po­wrotnego – stopowy zawór zwrotny. Montowany jest on na końcu przewo­du zasilającego, w odległości co naj­mniej 50 mm od dna zbiornika.

W skład armatury odcinającej wchodzą zawory, zasuwy, kurki i kla­py. Montowanie armatury odcinają­cej konieczne jest w instalacjach z do­datkową pompą oleju.

■ Odpowietrzniki oleju opałowego

Są montowane w systemach jednorurowych z przewodem powrot­nym, między filtrem oleju opało­wego a palnikiem. Umożliwiają usunięcie powietrza znajdującego się w przewodzie olejowym, które powoduje zakłócenia w pracy palni­ka. Powietrze może dostać się do przewodu wskutek nieszczelności i istniejącego w przewodzie ssącym podciśnienia.

Budowa magazynu do składowa­nia oleju opałowego i montaż samej instalacji olejowej mogą być wyko­nane tylko przez przeszkolone i ma­jące doświadczenie w tym zakresie firmy lub osoby.