Inne są kryteria doboru zamka do nowych drzwi, inne do już istniejących, w których stary trzeba wymienić. Jeszcze inne, gdy drzwi wymagają wzmocnienia, twierdzi Stefan Jerzy Siudalski.
■ Zacznijmy od klucza
Jakie może mieć znaczenie rodzaj klucza? Po pierwsze, istotna jest wygoda otwierania. Nie jest dobrze, jeśli używając klucza za każdym razem trzeba dokładnie mu się przypatrywać, aby go odpowiednio włożyć do zamka. Wzięty do ręki klucz powinien niemal sam się ustawiać we właściwej pozycji. Takim kluczem łatwo trafić w otwór zamka nawet w ciemności. Istotna jest również łatwość zamykania i otwierania zamka.
Jeśli kluczem mają posługiwać się dzieci czy osoby starsze, to należy wykluczyć wszystkie zamki (i klucze), które wymagają skomplikowanego manipulowania lub używania siły. Po drugie: należy również brać pod uwagę jego kształt. Klucz nie może dziurawić kieszeni zbyt ostrymi krawędziami; wystające ostre elementy mogą stanowić zagrożenie, na przykład w razie wypadku samochodowego. Po trzecie: dobierając klucz, trzeba uwzględnić sposób dorabiania jego duplikatu. Bezpiecznym, ale kosztownym rozwiązaniem jest wybór takiego zamknięcia, do którego klucz można dorobić tylko u producenta na podstawie kodowanej karty zakupu.
■ Jaki zamek?
Już z samej konstrukcji drzwi wynika, czy zamek powinien być:
♦ wpuszczany (podklamkowy)
♦ wierzchni albo czy powinny być zamontowane oba typy.
Jeśli trzeba wymienić zamek wpuszczany w istniejących drzwiach, powinno się dobierać dokładnie taki sam lub taki, którego montaż spowoduje najmniejsze zmiany w wyżłobieniu wnęki. Dzięki temu unika się osłabienia drzwi, które były projektowane na konkretny wymiar zamka. Może się okazać, że drzwi wokół nowego zamka trzeba wzmocnić np. blachą, ale to nie osłabi konstrukcji, lecz ją dodatkowo wzmocni. Najczęściej spotykane rozmiary podklamkowych zamków wpuszczanych podano w tabeli 3. Być może te dane uchronią wielu Czytelników od niepotrzebnego osłabiania drzwi przez poszerzanie wnęki w celu wstawienia nowego zamka w stare drzwi. Zalecane rozmieszczenie zamków w drzwiach pokazuje. Zamki do otwierania i zamykania od strony mieszkania zarówno wpuszczane, jak i wierzchnie powinny mieć gałkę (pokrętło) lub zasuwę. Dzięki temu unika się sytuacji nerwowego poszukiwania klucza w razie konieczności nagłego opuszczenia domu czy mieszkania.
Powszechnie uważa się, że gdy domownicy śpią, najlepszym zabezpieczeniem jest zamknięcie drzwi na klucz od wewnątrz. Tymczasem doświadczenia wskazują, że lepszym rozwiązaniem jest zamontowanie w drzwiach solidnej zapornicy (jest to blokada przy częściowo uchylonych drzwiach) połączonej z alarmem. Taki sposób zamykania wymagany jest w krajach zachodnich. Wynika to z doświadczeń strażaków, którzy wchodząc do mieszkania przez okna, muszą mieć możliwość bezproblemowego opuszczenia go przez drzwi. Takie przepisy mogą być niedługo wprowadzone i u nas.
Może się zdawać, że takie rozwiązanie ułatwia złodziejowi wyniesienie łupu. Ale, jeśli wszedł on przez okno, to może wszystko wynieść tą samą drogą. A życie jest ważniejsze niż mienie. Na naszym rynku dostępne są już zamki fabrycznie przystosowane do współpracy z systemem alarmowym.
Mogą mieć zamontowane czujniki:
♦ nacisku, uruchamiające alarm przy próbie siłowego otwarcia drzwi,
♦ sygnalizujące czy zamek jest otwarty, czy zamknięty.
Spotyka się także zamki, których owieraniem i zamykaniem można sterować elektronicznie. Na naszym rynku pojawiły się również zamki z mechanicznym zabezpieczeniem otworu do klucza. Zdarzają się bowiem wypadki jego zaklejania.
■ Zamki atestowane
Muszą być tak wytrzymałe, aby niemożliwe było ich zniszczenie przy użyciu standardowych narzędzi np. łomu (zbyt mała siła, by zrobić to w pojedynkę). Zmusza to przestępców do działania w grupie lub korzystania z narzędzi, które czynią hałas. Zamki te mają specjalnie ukształtowane zabezpieczenia, które powodują łamanie się wierteł przy próbie nawiercenia lub ześlizgiwanie się wiertła poza „czule” dla zamka miejsce.
Takie zabezpieczenie może stanowić standardowe wyposażenie zamka lub być jego nieodłączną częścią. W zamkach kompletowanych można je również zamówić. Zabezpieczenia przed przewierceniem mogą mieć też same wkładki do zamka.
■ Montaż zamka
Błędy w montażu zamków zdarzają się nawet firmom specjalistycznym. Najpoważniejszym błędem jest zbyt słabe umocowanie jarzma, w które wchodzi rygiel zamykający zamek. Spotyka się nawet przypadki mocowania jarzma do ościeżnicy za pomocą dwóch lub trzech śrub typu M3 (3 mm), co jest absolutnie niewystarczające do utrzymania wymaganej wytrzymałości.
Śruby mocujące powinny mieć średnicę 5-8 mm, a ich liczba zależy od jarzma i rodzaju ościeżnicy (drewniana, stalowa wypełniona betonem lub stalowa pusta). Drugim poważnym błędem jest zły dobór wymiarów eurowkładki (wkładka o znormalizowanych wymiarach) do konkretnych drzwi. Eurowkładka nie może wystawać więcej niż 3 mm poza szyld zamka, ponieważ nie można jej wtedy utrącić ani złamać czy wyrwać.
Przykładowe wymiary eurowkładek zestawiono w tabeli 2. Dane te umożliwiają optymalne dobranie wymiarów wkładki do grubości drzwi i sposobu mocowania zamka w drzwiach.
■ Na co zwracać uwagę, wybierając zamek?
Jeden zamek czy więcej? Jeśli jeden, to powinien mieć wielopunktową blokadę i wymienną wkładkę, czyli tę część, w którą wkłada się klucz. Warto też mieć zapasową wkładkę z innym kompletem kluczy, aby w razie braku jednego klucza z używanego kompletu natychmiast wymienić wkładkę na zapasową. Jeśli stosuje się dwa zamki, to zaleca się, aby pochodziły one od różnych producentów. Stosowanie większej liczby zamków niż dwa (wyjątkowo trzy) jest niewskazane.
■ Wkładki
Spotykane są wkładki pasujące do różnych zamków, bez względu na producenta, lecz są i takie, które pasują tylko do zamków danej firmy: wtedy ten sam typ wkładki pasuje do różnych zamków. Najbogatszy jest wybór eurowkładek. Różnią się one długością (co umożliwia dopasowanie zamka do grubości drzwi), rodzajami kluczy, proporcją wymiarów liczoną od języczka bębenka (zabieraka) oraz sposobem otwierania od strony wewnętrznej (klucz, gałka). Uwaga: wkładki wymienne do zamków są bardzo zbliżone kształtem do wkładek bębenkowych starego wzoru zwanych u nas YETI, co jest czasem przyczyną pomyłek.
Zamki z wymiennymi wkładkami są szczególnie polecane w sytuacjach, gdy klucze do mieszkania musimy oddawać w obce ręce (na czas remontu, naprawy czy wynajęcia). W razie potrzeby wkładkę zamka można natychmiast wymienić na inną. Niektóre firmy oferują – specjalnie na czas budowy czy remontu domu – wkładki o uproszczonej budowie (np. Gerda), które są wymieniane na normalne już po wprowadzeniu się lokatorów. Dzięki takiemu rozwiązaniu unika się zagrożenia związanego z ewentualnym dorobieniem kluczy przez osoby niepowołane.
Dobrej klasy wkładki mają takie klucze, że ich dorobienie możliwe jest tylko u producenta na podstawie karty zakupu. Dotyczy to również dobrej klasy zamków, które nie mają wymiennych wkładek.