Każdy, kto przez cały rok 1993 zarobił więcej niż 4 mln 320 tys., musi zapłacić podatek dochodowy. Jednak może skorzystać z ulg i zwolnień, które pozwalają na realne obniżenie jego wysokości. Największe ulgi są związane z wydatkami poniesionymi na cele mieszkaniowe. Zgodnie z ustawą wydatki takie odlicza się od podstawy opodatkowania, czyli od zsumowanych przychodów pomniejszonych o koszty ich uzyskania. Można skorzystać z tych ulg w związku z budową domu, jego modernizacją lub remontem, adaptacją strychu lub innego pomieszczenia niemieszkalnego na cele mieszkaniowe, a także w związku z wpłaceniem wkładu budowlanego czy kupnem gruntu.
■ Na budowę domu lub wkład mieszkaniowy
Wydatki na inwestycje mieszkaniowe są bardzo poważnym obciążeniem budżetów domowych. Odliczenie ich od podstawy opodatkowania pozwala często na całkowity zwrot zadatków na podatek dochodowy. Ustawa określa, że do ulgi uprawniają koszty poniesione na budowę albo kupno domu lub mieszkania, nadbudowę lub przebudowę domu, modernizację pomieszczeń niemieszkalnych na cele mieszkaniowe, na wkład budowlany lub mieszkaniowy do spółdzielni mieszkaniowej lub firmy deweloperskiej.
Rokrocznie określany jest jednak górny limit odliczeń z tego tytułu. Zgodnie bowiem z zapisem ustawowym kwota odliczeń tego typu nie może przekroczyć sumy będącej iloczynem 70 m2 powierzchni użytkowej i wskaźnika przeliczeniowego ustalanego do celów obliczania premii gwarancyjnej za III kwartał roku poprzedzającego rok podatkowy.
Oznacza to ni mniej ni więcej tylko to, że co roku to minister finansów będzie decydował o ostatecznej kwocie odliczenia. Za rok 1993, decyzją ministra, z tego tytułu można odliczyć najwyżej 371 min zł (Monitor Polski nr 1 z 1993 r.j. Jest to kwota niższa od iloczynu 70 m2 i wspomnianego wskaźnika wynoszącego 7 min 300 tys. zł, ustalonego przez ministra budownictwa. Ale w ustawie mówi się „nie może przekroczyć”, a nie – „wynosi”, czyli kwota ta może być niższa od wspomnianego iloczynu.
Limity odliczanych wydatków na cele mieszkaniowe zostały przez ustawodawcę określone na cały okres obowiązywania ustawy. Zatem ktoś, kto wykorzystał w 1992 r. całą kwotę przysługującej ulgi, a w roku 1993 kontynuował budowę lub rozbudowę itp., może obecnie odliczyć od podstawy opodatkowania różnicę między tegorocznym a ubiegłorocznym limitem, czyli kwotę 123 min 200 tys. zł.
■ Ulga na remont lub modernizację
Prawo do odliczeń mają także ci, którzy w 1993 roku zdecydowali się na poprawienie standardu swojego mieszkania
lub domu, oraz ci, którzy dokonali prac mających na celu utrzymanie swojego lokum we właściwym stanie technicznym. Odliczyć można wydatki na kupno materiałów budowlanych, wykończeniowych, instalacyjnych, na nową armaturę, domofon, ceramikę dekoracyjną i sanitarną, na tynkowanie, malowanie, układanie ceramiki czy boazerii, instalowanie rynien, zamków lub zakładanie krat okiennych albo nowych dachówek. Wszystko, co ma służyć odnowieniu i zmodernizowaniu domu lub mieszkania, a co nie ma charakteru elementów wyposażenia wnętrz, lecz jest trwale związane z lokalem lub domem, wszelkie prace związane z instalowaniem, zakładaniem oraz wykańczaniem wnętrza lub elewacji domu – podlega odliczeniu od podstawy opodatkowania.
I w tym jednak wypadku obowiązują granice tych odliczeń. Minimalnie można odliczyć 7 min 420 tys. zł, a maksymalnie 74 min 200 tys. zł.
Na poniesione wydatki konieczne są rachunki, ponieważ to one są dowodem dla urzędu skarbowego. Nie liczy się wartość o własnej robocizny.
■ Co z kredytami
Jeśli na cele budowlano-mieszkaniowe podatnik otrzymał z banku kredyt lub pożyczkę, to zgodnie z zasadą musi ją sobie odliczyć od wydatków poniesionych na te cele. Czyli ktoś, kto na budowę lub remont mieszkania czy domu w ciągu roku wydał 250 min zł i na ten cel dostał z banku 150 min zł kredytu, od podstawy opodatkowania może odliczyć sobie tylko 100 min zł. Następnie, w kolejnych latach, będzie miał prawo do odliczania od podstawy dochodów rat kredytu wraz z odsetkami w miarę ich spłacania. W sumie więc odlicza się kwotę wyższą niż zaciągnięty kredyt. Jest to jedna z nielicznych zalet inwestowania na kredyt w obecnych czasach.
Pieniądze z książeczki mieszkaniowej wraz z premią gwarancyjną traktowane są jako środki własne podatnika, a więc nie są żadną formą zadłużenia. Podatnik ma prawo odjąć je od podstawy opodatkowania.
■ Kupno gruntu
Ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych zezwala także na odliczanie pieniędzy wydanych na grunt pod budowę domu. Nie ma znaczenia, od kogo się tę ziemię kupuje, ani czy jest to faktyczna własność, czy tylko użytkowanie wieczyste. Ważne jest jednak, że fiskus respektuje jedynie umowy zawarte u notariusza.
Od podstawy opodatkowania można odliczyć sumę będącą iloczynem uzgodnionej ceny i 350 m2 powierzchni. Jest to maksymalna powierzchnia, za którą przysługuje ulga. Jeśli więc ktoś kupił w 1993 roku plac o powierzchni 500 m2 po 300 tys. zł za metr, może odliczyć od podstawy opodatkowania jedynie sumę wynikającą z pomnożenia 350 przez 300 tys., czyli 105 min zł.
Warto przy tym pamiętać, że ulga z tytułu kupna 350 m2 gruntu budowlanego przysługuje tylko raz w ciągu całego czasu obowiązywania ustawy.
■ Razem czy osobno
Pytanie to dotyczy dwu aspektów sprawy. Po pierwsze — czy można skorzystać z dwu rodzajów ulg mieszkaniowych (remontowej i z tytułu wydatku na cele mieszkaniowe) w jednym roku, a po drugie — jak mogą się rozliczać małżonkowie.
Odpowiedź na pytanie pierwsze brzmi: tak, nie ma przeszkód, aby w jednym roku skorzystać z odliczeń z powodu wydatków na oba cele. Także w drugiej sprawie można swobodnie decydować. Ulgi podatkowe można bowiem odliczać od wspólnych dochodów małżonków lub od dochodu każdego z małżonków oddzielnie, w proporcjach wynikających z proporcji dochodów, albo tylko od dochodu jednego z małżonków. Ta ostatnia możliwość jest nowością. W roku 1992 jej nie było.
W zależności od decyzji, podatnik musi wypełnić PIT-30 (niebieski) przeznaczony dla osób korzystających z ulg lub PIT-31 (różowy) dla małżonków korzystających z ulg i opodatkowujących się wspólnie. Do nich trzeba dołączyć arkusz dodatkowy PIT-D (fioletowy), na którym wylicza się poniesione wydatki na cele mieszkaniowe, remonty lub zakup gruntu budowlanego.