Wypłaty premii gwarancyjnych od wkładów zgromadzonych na książeczkach mieszkaniowych od lat budzą emocje społeczne. Posiadacze książeczek uważają, że obecnie otrzymywane premie nie rekompensują im spadku siły nabywczej pieniądza.

Premia należy się każdemu z posiadaczy książeczek mieszkaniowych wystawionych przed 23 październi­ka 1990 r„ który:

♦      uzyska spółdzielcze prawo do lokalu mieszkalnego lub domu jednorodzinnego,

♦      nabędzie w drodze zakupu 1 ub zamiany własnościowe spółdzielcze prawo do mieszkania lub domu jedno­rodzinnego,

♦      nabędzie w drodze zakupu lub zamiany własność lo­kalu mieszkalnego lub domu jednorodzinnego,

♦      przystąpi do użytkowania wybudowanego własnego domu jednorodzinnego,

♦      uzyska własność domu jednorodzinnego lub mieszka­nia w budynku wielorodzinnym, w związku z wykona­niem umowy zobowiązującej właściciela gruntu do wybudowania na nim domu jednorodzinnego lub bu­dynku wielorodzinnego lub też w związku z budową domu wielorodzinnego na gruncie właściciela ksią­żeczki mieszkaniowej,

♦      uzyska własność lokalu mieszkalnego powstałego w wyniku przebudowy, nadbudowy lub rozbudowy bu­dynku mieszkalnego albo też pomieszczeń niemiesz­kalnych, przeznaczy wkład na książeczce mieszkaniowej na spłatę kredytu zaciągniętego na cele mieszkaniowe.

■ Istotne zmiany

w zakresie wypłaty premii gwarancyjnych wprowa­dziła ustawa z 30 listopada 1995 r. o pomocy państwa w spłacie niektórych kredytów mieszkaniowych, refunda­cji bankom wypłaconych premii gwarancyjnych oraz zmianie niektórych ustaw.

Obowiązujące do dnia wejścia w życie tej ustawy (czyli do 1 stycznia 1996 r.) przepisy prawa nie prze­widywały obowiązku zwrotu premii gwarancyjnej w wypadku zbycia lokalu mieszkalnego, którego na­bycie stanowiło podstawę do wypłaty premii przez bank na rzecz posiadacza książeczki mieszkaniowej.

■ Kiedy trzeba zwrócić?

Obecnie w razie zbycia całości lub części lokalu albo spółdzielczego prawa do lokalu w ciągu dwóch lat od dnia wypłacenia premii gwarancyjnej osoba, któ­ra otrzymała premię po dniu wejścia w życie usta­wy, jest obowiązana do jej zwrotu na rachunek urzę­du skarbowego właściwego ze względu na miejsce za­mieszkania w terminie 14 dni od dnia zawarcia umowy przenoszącej własność lub spółdzielcze pra­wo do lokalu (art. 3 ust. 3 ustawy). Do zwrotu premii stosuje się przepisy ustawy o zobowiązaniach podat­kowych.

Jeżeli osoba zobowiązana do zwrotu premii gwaran­cyjnej złoży oświadczenie, iż w ciągu dwóch lat od dnia zbycia lokalu wyda kwotę nie niższą od uzyska­nej premii na zaspokojenie potrzeb mieszkaniowych w formie uprawniającej do jej uzyskania – obowiązek zwrotu premii ulega na ten okres zawieszeniu (art. 3 ust. 4 ustawy). Jeżeli zaś środki te nie zostaną wydane zgodnie z oświadczeniem, premia podlega zwrotowi wraz z odsetkami.

■ Górna granica premii

Wysokość premii gwarancyjnej nie może przekroczyć kwoty nakładów na nabycie lokalu lub kosztów jego budowy albo zadłużenia z tytułu kredytu na budow­nictwo mieszkaniowe, od którego niespłacone odsetki są wykupywane ze środków budżetu państwa (art. 3 ust. 2). W ustawie wprowadzono więc nieznaną wcześniej górną granicę wysokości premii gwaran­cyjnej, jaką można uzyskać przy likwidacji książecz­ki mieszkaniowej. Dotychczas bowiem premia była naliczana w odniesieniu do wysokości wkładów nie przekraczających kosztów budowy:

♦      55 m2 powierzchni użytkowej mieszkania w domu wie­lorodzinnym,

♦      70 m2 powierzchni domu jednorodzinnego, lokalu w małych domach mieszkalnych i w domach wielo rodzinnych.

■ Wypłata już w trakcie inwestycji

W rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 7 maja 1996 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania premii gwarancyjnej, a także jej zwrotu oraz trybu rozli­czeń z bankami z tytułu refundacji wypłaconych premii wprowadzono możliwość uzyskania premii gwaran­cyjnej w trakcie procesu inwestycyjnego. Premia mo­że być bowiem na wniosek właściciela książeczki mieszkaniowej przekazana inwestorowi po udoku­mentowaniu odpowiednio:

♦      wniesienia co najmniej 60% wymaganego przez spół­dzielnię mieszkaniową wkładu budowlanego lub mieszkaniowego,

♦      zaawansowania budowy własnego domu jednorodzin­nego lub lokalu mieszkalnego w domu jednorodzin­nym, w wysokości co najmniej 20% jego wartości kosztorysowej,

♦      wpłacenia co najmniej 60% wartości kosztorysowej lokalu mieszkalnego lub domu jednorodzinnego, bu­dowanego w celu ustanowienia odrębnej własności,

♦      zaawansowania przebudowy, nadbudowy lub rozbudo­wy budynku mieszkalnego w wysokości co najmniej 60% jej wartości kosztorysowej.

Warunkiem udzielenia premii w trakcie trwania inwe­stycji jest złożenie przez właściciela książeczki miesz­kaniowej pisemnego zobowiązania do zwrócenia, za pośrednictwem banku, uzyskanej premii w terminie 30 dni od daty wycofania wniesionych środków na wy­magany przez spółdzielnię wkład lub na sfinansowa­nie kosztów budowy, a po upływie tego terminu – wraz z odsetkami ustawowymi. Trzeba przy tym pa­miętać, że zwróconej premii już się nie odzyska, gdyż nie można założyć książeczki mieszkaniowej na nowo.

■ Premia dla współwłaścicieli

W przeszłości osoby, które wybudowały budynek mieszkalny na gruncie stanowiącym przedmiot współwłasności, spotykały się z odmową wypłacenia premii gwarancyjnej przez bank. Obecnie – według zapewnień Ministerstwa Finansów – nie ma prze­szkód, aby osoby znajdujące się w analogicznej sytu­acji prawnej uzyskały premię gwarancyjną. Przeszkód takich w szczególności nie stwarza rozporządzenie Rady Ministrów w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania premii gwarancyjnej, a także jej zwrotu oraz trybu rozliczeń z bankami z tytułu refun­dacji wypłaconych premii.